Дастарханға ақ бата: шаңыраққа құт қондыратын тілек пен үй иесіне арналған әсерлі сөздер

Қазақтың ақ батасы – дастарханның берекесін арттырып, үйдің ырысын тілеуге арналған жүректен шыққан ізгі дәстүр. Бұл материалда асқа айтылатын бата, шаңыраққа құт шақыратын тілектер және үй иесіне арналған ықыласты сөздер жинақталды.

Бата көбіне ақ дастархан басында, той-томалақта, қонақ күткенде айтылады. Батаны үлкен кісі бергені жөн, бірақ ниеті түзу әр адам «Иә, Алла», «Иә, Жаратқан» деп бастап, ықыласпен қол жайып тілек айтуына болады. Ең бастысы – сөздің шынайылығы, тілек мазмұнының адалдығы және жиналған жұрттың «Әумин!» деп қоштауы.

Дастарханға бата айтқанда асың адал, ниетің ақ, көңілің кең болсын деген мағына бірінші тұрады. Үй иесіне берілетін тілек те дәл осыған саяды: шаңырақта татулық, бала-шаға амандығы, кәсіптің берекесі, жамандықтан сақтасын деген тілек айтылады. Төмендегі баталарды қысқа да нұсқа айтуға да, отырыстың ыңғайына қарай ұзақтап жеткізуге де болады.

Дастарханыңа береке берсін,
Бастарыңа мереке берсін.
Астарыңа адалдық берсін,
Бастарыңа амандық берсін,
Дендеріңе саулық берсін!
Әумин!

Ашық болсын қабағың,
Тоқ болсын әр табағың.
Қыдыр қонсын қасыңа,
Құт дарисын отағың.
Әумин!

Уа, Жаратқан Құдірет,
Мал-жандарын аман ет.
Асыңа бер берекет,
Ғұмыр-жасын ұзақ ет.
Ұрпағын асыл қылып,
Кәсібін адал етіп,
Бәле-жаладан сақтай гөр,
Осы үйге құт нәсіп ет!
Әумин!

Ардақты үйдің иесі,
Әуелі бердің шай — көңілің болсын жай.
Екінші бердің ет — жоламасын ешбір дерт.
Үшінші бердің сорпа — болсын бағың зор да.
Екі дүниенің игілігін берсін,
Тілеуіңді түгел етер күнге жеткізсін!
Әумин!

Жас баланың күлкісін бер,
Жас ананың тынысын бер.
Жомарттың қолын бер,
Жолаушының жолын бер.
Даланың дарқандығын бер,
Гүлдің нәзіктігін бер.
Қыранның қырағылығын бер,
Ердің жігерін, елдің бірлігін бер.
Мәңгі ажырамас татулық пен
Шын ықыластың тілегін бер!
Әумин!

Алла жарылқасын,
Жолыңды оңдасын.
Мың бәле, қауіп-қатерден сақтасын,
Адассаң – ақ жолға бастасын.
Сүріндірмей алып жүрсін,
Жамандықтан қағып жүрсін!
Әумин!

Дәулетіңді тастырсын,
Сәулетіңді астырсын.
Ақсақал келсе ақ дастархан жайылып,
Адал ас пен ақ ниет сай болсын.
Тіл мен көзден аман қылып,
Ұл-қызыңды елге сыйлы етсін!
Әумин!

Астырсын, тастырсын,
Жақсылармен жанастырсын.
Жамандардан адастырсын,
Оттың басы аман болсын.
Бейбітшілік заман болсын,
Балаларың азамат болсын!
Әумин!

Дастарханың тоқ болсын,
Уайым-қайғы жоқ болсын.
Бай болсаң тасыма,
Жарлы болсаң жасыма.
Құт-береке үйіңе толсын,
Иман байлығы жолдас болсын!
Әумин!

Басыңа Алла бақ берсін,
Не берсе де нақ берсін.
Береке-құт пен ырысты
Үйлеріңе үйір қылсын.
Арман-ниетке жеткізіп,
Тілеуіңді қабыл етсін!
Әумин!

Хақ қарасын, бақ дарысын.
Дастарханға береке берсін,
Елге дәулет-мереке берсін.
Кең пейіл, ұзақ өмір берсін,
Өріс толы мал берсін.
Бергенін қайырымен, берекесімен берсін!
Әумин!

Ақылыңды астырсын,
Ықыласыңды тастырсын.
Ұлың үбірлі болсын,
Қызың шүбірлі болсын.
Жақының көп болсын,
Жауың жоқ болсын,
Татулық үйіңе тұтқа болсын!
Әумин!

Құдайым осы үйге қуат берсін,
Тіл-көзден, жаман сөзден сақтай берсін.
Келіннің құрсағы берекеге толып,
Ұрпақтары өркендеп өсе берсін.
Әумин!

Асыңа береке берсін басыңа,
Қыдыр келсін қасыңа.
Тәңірі берген несібең
Төгіліп-төгіліп тасыңа.
Еңбегің жана берсін,
Ырысың арта берсін!
Әумин!

Берейін бата асыңа,
Амандық берсін басыңа.
Еңбек етсең ерінбей,
Дәулет келер қасыңа.
Жолың болсын жортқанда,
Бақ қонсын отауыңа!
Әумин!

Шаңырағың шалқи берсін,
Керегең кеңи берсін.
Осы үйге ән мен күлкі келсін,
Дұшпанның жүзі сынық болсын.
Дастарханға береке берсін,
Күнде мереке болсын!
Әумин!

Қазан-ошағың май болсын,
Төрт түлігің сай болсын.
Көңілің толып жай болсын,
Арманың көкке самғасын.
Досыңнан көңілің қалмасын,
Жолыңды Қыдыр жалғасын!
Әумин!

Береке берсін асыңа.
Әумин!